(Дар ҳошияи қабули қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба эълон гардидани солҳои 2027–2036 ҳамчун «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда»)

Ҷаҳони муосир дар марҳилаи ҳассоси таърихи худ қарор дорад. Низоъҳои мусаллаҳона, таҳдидҳои терроризм ва ифротгароӣ, бӯҳронҳои иқтисодиву иҷтимоӣ, тағйирёбии иқлим, муҳоҷирати иҷборӣ ва дигар мушкилоти фаромиллӣ ҷомеаи башариро ба андеша водор месозанд, ки оё инсоният метавонад ояндаи осоишта ва амнро барои наслҳои баъдӣ таъмин намояд? Ҷавоби ин савол пеш аз ҳама аз иродаи сиёсӣ, ҳамкории байналмилалӣ ва садоқати давлатҳо ба арзишҳои сулҳ вобаста мебошад.

Дар чунин шароит Ҷумҳурии Тоҷикистон ҳамчун кишвари сулҳпарвар ва ташаббускори масъалаҳои глобалӣ боз як пешниҳоди муҳимро ба ҷомеаи ҷаҳонӣ манзур намуд. Бо ташаббуси Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид қатъномаеро қабул намуд, ки тибқи он солҳои 2027–2036 ҳамчун «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда» эълон гардиданд. Ин рӯйдод на танҳо муваффақияти бузурги дипломатияи тоҷик, балки саҳми арзандаи Тоҷикистон дар таҳкими сулҳи ҷаҳонӣ ба ҳисоб меравад.

Дар тӯли таърих инсоният борҳо шоҳиди ҷангҳо ва низоъҳои харобиовар гардидааст. Таҷрибаи талхи асри XX ва низоъҳои даҳсолаҳои аввали асри XXI нишон медиҳанд, ки ҳеҷ гуна рушди иқтисодӣ, пешрафти илмӣ ё комёбиҳои технологӣ наметавонанд ҷойгузини сулҳу субот гарданд. Танҳо дар фазои сулҳ ҷомеа метавонад рушд кунад, иқтисод пеш равад, фарҳанг густариш ёбад ва инсон ҳуқуқу озодиҳои худро пурра амалӣ намояд.

Тоҷикистон ин ҳақиқатро на аз китобҳои таърих, балки аз таҷрибаи худ омӯхтааст. Ҷанги шаҳрвандии солҳои навадуми асри гузашта ба кишвар хисороти бузурги сиёсӣ, иқтисодӣ ва иҷтимоӣ расонд. Маҳз ҳамин таҷрибаи талх буд, ки Тоҷикистон ба арзиши сулҳ ҳамчун неъмати муқаддас муносибат мекунад. Ба ҳамин хотир, сиёсати хориҷии кишвар имрӯз бар принсипҳои сулҳҷӯӣ, ҳамкории созанда ва ҳалли мусолиматомези баҳсҳо асос ёфтааст.

Дар давраи соҳибистиқлолӣ давлати Тоҷикистон аз кишвари аз ҷанг ранҷкашида ба яке аз давлатҳои фаъол дар пешбурди масъалаҳои байналмилалӣ табдил ёфт. Агар дар солҳои аввали истиқлолият вазифаи асосӣ барқарор намудани сулҳу субот дар дохили кишвар бошад, имрӯз Тоҷикистон дар сатҳи ҷаҳонӣ масъалаҳои дорои аҳаммияти умумибашариро матраҳ менамояд.

Ташаббусҳои ҷаҳонии Тоҷикистон дар соҳаи об, ҳифзи пиряхҳо, рушди устувор ва ҳоло таҳкими сулҳ нишон медиҳанд, ки дипломатияи тоҷик ба ҳалли масъалаҳое нигаронида шудааст, ки барои тамоми инсоният аҳаммият доранд. Қабули қатъномаи СММ оид ба «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда» далели равшани эътирофи байналмилалии сиёсати хориҷии Тоҷикистон мебошад. Ин санад давлатҳои ҷаҳонро ба таҳкими фарҳанги сулҳ, густариши муколама ва пешгирии низоъҳо даъват мекунад. Аз ҳама муҳим он аст, ки дар маркази ин ташаббус манфиатҳои наслҳои оянда қарор доранд. Ин мафҳум танҳо як ибораи сиёсӣ нест. Он масъулияти ахлоқии ҷомеаи ҷаҳониро дар назди фарзандони имрӯз ва фардо ифода мекунад. Қарорҳое, ки имрӯз қабул мешаванд, ба сарнавишти миллионҳо одамон дар даҳсолаҳои баъдӣ таъсир мерасонанд.

Ҳифзи сулҳ маънои онро дорад, ки кӯдакон дар муҳити ором ба камол расанд, ҷавонон имкони таҳсил ва меҳнат дошта бошанд, давлатҳо захираҳои худро на барои ҷанг, балки барои рушди инсон сарф намоянд. Аз ин рӯ, ташаббуси Тоҷикистон аз доираи як санади дипломатӣ фаротар рафта, ба як паёми инсондӯстона ва башардӯстона табдил ёфтааст.

Имрӯз ҷомеаи ҷаҳонӣ Тоҷикистонро на танҳо ҳамчун кишвари дорои табиати нотакрор ва захираҳои бузурги обӣ, балки ҳамчун давлати сулҳпарвар ва ташаббускори масъалаҳои муҳими байналмилалӣ мешиносад. Ин эътироф натиҷаи сиёсати пайгирона ва дурандешонаи Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон мебошад, ки дар меҳвари он инсон, сулҳ, субот ва ҳамкории созандаи байналмилалӣ қарор доранд.

Таҷрибаи Тоҷикистон дар барқарор намудани сулҳу ризоияти миллӣ барои бисёр давлатҳо намунаи омӯзиш аст. Пас аз солҳои пурфоҷиаи ҷанги шаҳрвандӣ, маҳз тавассути муколама, таҳаммулпазирӣ ва иродаи сиёсӣ сулҳу суботи комил дар кишвар таъмин гардид. Ин таҷриба собит намуд, ки ҳатто мураккабтарин ихтилофҳоро метавон тавассути гуфтушунид, ҳамдигарфаҳмӣ ва эҳтироми манфиатҳои тарафҳо ҳал кард. Маҳз ҳамин таҷрибаи таърихӣ имрӯз ба Тоҷикистон имкон медиҳад, ки дар арсаи байналмилалӣ бо садои баланд аз сулҳ, ҳамзистии осоишта ва ҳамкории байни халқҳо сухан гӯяд. Вақте кишвари дорои чунин таҷрибаи нодир ташаббуси ҷаҳонии таҳкими сулҳро пешниҳод мекунад, он танҳо як пешниҳод нест, балки паёми амалие мебошад, ки аз воқеияти таърихӣ сарчашма мегирад.

Қабули қатъномаи Созмони Милали Муттаҳид оид ба «Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда» аз он шаҳодат медиҳад, ки ҷомеаи ҷаҳонӣ зарурати муттаҳид сохтани талошҳоро барои ҳифзи сулҳу амнияти байналмилалӣ хуб дарк мекунад.

Ин ташаббус дар замоне пешниҳод гардид, ки ҷаҳон шоҳиди афзоиши низоъҳои мусаллаҳона, буҳронҳои сиёсӣ, рақобати геополитикӣ, терроризм, ифротгароӣ ва дигар таҳдидҳои фаромиллӣ мебошад. Миллионҳо нафар дар минтақаҳои гуногуни ҷаҳон аз оқибатҳои ҷанг ранҷ мекашанд. Кӯдакон аз таҳсил маҳрум мешаванд, иқтисодиёт зарар мебинад ва ҷомеаҳои башарӣ ба ноустуворӣ рӯ ба рӯ мегарданд.

Аз ин рӯ, ташаббуси Тоҷикистон танҳо як иқдоми сиёсӣ нест, балки даъват ба виҷдони ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад. Он хотиррасон мекунад, ки сулҳ худ аз худ ба вуҷуд намеояд. Барои ҳифзи он бояд давлатҳо, созмонҳои байналмилалӣ, ҷомеаи шаҳрвандӣ, олимон, зиёиён ва пеш аз ҳама ҷавонон масъулияти муштарак эҳсос намоянд.

Меҳвари асосии Даҳсолаи байналмилалӣ ин наслҳои оянда мебошанд. Ин интихоби рамзӣ нест. Зеро маҳз ҷавонони имрӯз дар даҳсолаҳои оянда сарнавишти давлатҳо ва ҷомеаро муайян хоҳанд кард. Тарбияи ҷавонон дар рӯҳияи ватандӯстӣ, худшиносии миллӣ, эҳтиром ба арзишҳои инсонӣ ва фарҳанги таҳаммулпазирӣ яке аз вазифаҳои муҳимтарини ҷомеа мебошад. Агар ҷавонон дар муҳити сулҳ ба воя расанд, онҳо на ҷонибдори низоъ, балки ҷонибдори ҳамкорӣ хоҳанд буд.

Дар Тоҷикистон барои рушди ҷавонон, дастгирии иқтидорҳои онҳо ва ҷалби онҳо ба ҳаёти ҷамъиятӣ заминаҳои мусоид фароҳам оварда шудаанд. Қабули барномаҳои давлатӣ, таъсиси грантҳои президентӣ, дастгирии ҷавонони соҳибистеъдод ва рушди ҳаракатҳои ихтиёрӣ нишон медиҳанд, ки давлат ҷавононро ҳамчун нерӯи асосии рушди кишвар мешиносад. Дар доираи Даҳсолаи байналмилалӣ нақши ҷавонон метавонад боз ҳам густариш ёбад. Онҳо бояд сафирони сулҳ, таҳаммулпазирӣ ва дӯстии байни миллатҳо бошанд.

Таҷрибаи ҷаҳонӣ нишон медиҳад, ки сулҳ бидуни рушди иқтисодӣ устувор буда наметавонад. Ҳамзамон, рушди иқтисодӣ низ дар шароити низоъ ва бесуботӣ ғайриимкон аст. Аз ҳамин сабаб, сулҳ ва рушди устувор ду мафҳуми бо ҳам пайваста мебошанд. Ташаббуси Тоҷикистон низ маҳз ҳамин ҳақиқатро таҷассум мекунад. Дар фазои сулҳ метавон ба ҳалли масъалаҳои глобалӣ, аз ҷумла тағйирёбии иқлим, камбизоатӣ, амнияти озуқаворӣ, ҳифзи муҳити зист, истифодаи оқилонаи захираҳои об ва рушди иқтисоди «сабз» ноил гардид.

Тоҷикистон солҳои охир бо ташаббусҳои байналмилалии худ дар масъалаҳои об ва иқлим низ исбот намуд, ки масъалаҳои глобалӣ танҳо тавассути ҳамкории байналмилалӣ ҳал мешаванд. Акнун ташаббуси нав оид ба таҳкими сулҳ идомаи мантиқии ҳамин сиёсати созанда мебошад.

Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ танҳо як барномаи нави Созмони Милали Муттаҳид нест. Он фалсафаи нави муносибатҳои байналмилалиро тарғиб мекунад, ки дар маркази он инсон, ҳуқуқи ӯ ба зиндагии осоишта ва масъулияти муштараки давлатҳо барои ҳифзи сулҳ қарор дорад. Дар ҷаҳоне, ки баъзан манфиатҳои сиёсӣ бар арзишҳои инсонӣ бартарӣ пайдо мекунанд, чунин ташаббусҳо аҳаммияти вижа касб менамоянд. Онҳо ҷомеаи ҷаҳониро водор месозанд, ки пеш аз ҳама дар бораи наслҳои оянда андеша намояд. Имрӯз сулҳ танҳо набудани ҷанг нест. Сулҳ ин адолат, эҳтиром ба ҳуқуқи инсон, таҳаммулпазирӣ, ҳамдигарфаҳмӣ, имконияти баробар барои рушд ва эътимоди байни давлатҳо мебошад. Маҳз чунин мафҳуми фарогири сулҳ дар асоси ташаббуси Тоҷикистон қарор гирифтааст.

Дар солҳои соҳибистиқлолӣ Ҷумҳурии Тоҷикистон тавонист обрӯи байналмилалии худро ҳамчун кишвари ташаббускор ва масъули ҷомеаи ҷаҳонӣ таҳким бахшад. Пешниҳодҳои Тоҷикистон бо роҳбарии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон оид ба об, пиряхҳо, дипломатияи об, рушди устувор ва ҳоло таҳкими сулҳ аз ҷониби Созмони Милали Муттаҳид дастгирӣ ёфтанд. Ин дастовардҳо нишон медиҳанд, ки сиёсати хориҷии Тоҷикистон на танҳо ба ҳифзи манфиатҳои миллӣ, балки ба пешбурди манфиатҳои умумии башарият низ равона гардидааст. Ин равиш ба обрӯи байналмилалии кишвар, таҳкими мавқеи он дар муносибатҳои байналмилалӣ ва густариши ҳамкориҳо бо давлатҳои ҷаҳон мусоидат менамояд.

Қабули қатъномаи Маҷмаи Умумии Созмони Милали Муттаҳид оид ба эълон гардидани солҳои 2027–2036 ҳамчун Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда саҳифаи нави сиёсати хориҷии Ҷумҳурии Тоҷикистон мебошад. Ин ташаббус нишон медиҳад, ки Тоҷикистон имрӯз на танҳо иштирокчии фаъоли муносибатҳои байналмилалӣ, балки яке аз ташаббускорони ҳалли масъалаҳои муҳими ҷаҳонӣ мебошад.

Сулҳ бузургтарин сарвати инсоният аст. Ҳифзи он вазифаи танҳо як давлат ё як созмон нест, балки масъулияти умумии тамоми ҷомеаи ҷаҳонӣ мебошад. Паёми асосии ташаббуси Тоҷикистон низ маҳз ҳамин аст: агар мо имрӯз сулҳро ҳифз кунем, фардо наслҳои оянда дар ҷаҳони амну обод зиндагӣ хоҳанд кард.

Аз ин рӯ, Даҳсолаи байналмилалии таҳкими сулҳ барои наслҳои оянда бояд ба як ҳаракати фарогири ҷаҳонӣ табдил ёбад, ки дар он ҳар як давлат, ҳар як ҷомеа ва ҳар як инсон саҳми худро дар таҳкими сулҳ ва суботи ҷаҳон гузорад. Ин беҳтарин меросест, ки метавон ба наслҳои фардо боқӣ гузошт.

Бедилзода Ҳ. – мудири шуъбаи масоили сиёсии муносибатҳои байналмилалии ИФС ба номи А. Баҳовиддинови АМИТ