Лого
 

Шӯрои диссертатсионии 6D.КОА-018

Андешаи муҳаққиқон

Бесплатные шаблоны Joomla

Ибн Сина об образовании минералов и метеорологических явлений

к.ф.н., ведущий научный сотрудник Центра авиценоведения

ИФСП им. А. Баховаддинова АН РТ И.Саидов

 

Абу Али  ибн Сина как философ и ученый энциклопедист написал сочинения во всех сферах науки своего времени, в частности в областях геологии, минералогии, метеорологии и географии. Сочинение, посвященное  упомянутым наукам, называется «Ал-маодин ва-л-осору-л-улвия» («Минералы и метеорологические явления»). Оно написано на арабском языке и состоит из 79 страниц. Упомянутое сочинение включено в разделе физики «Исцеления». Эту сочинению подготовил к печати арабский современный исследователь доктор Ибрагим Мадкур на основании пяти рукописей и издал в Каире в 1964 году, в дальнейшем оно было переиздано неоднократно.  

Ибн Сино дар бораи пайдоиши маодин ва зуҳуроти метереологӣ

н.и.ф., ходими пешбари илмии Маркази синошиносии

ИФСҲ ба номи  А. Баҳоваддинов АИ ҶТ И.Саидов

 

Абуалӣ ибни Сино ҳамчун файласуф, табиб ва олими энсиклопедист дар тамоми соҳаҳои илми замонааш, аз ҷумла дар соҳаи геология, минералогия, метереология ва география низ асар эҷод кардааст. Ин асари ӯ, ки «Ал-маодин ва осору-л-улвия» ном дорад, дар ҳаҷми 80 саҳифа ба забони арабӣ таълиф шуда, дар қисмати Табииёти «Китобу-ш-шифо» ҷойгир карда шудааст. Ин асарро муҳаққиқи муосири араб доктор Иброҳим мадкур соли 1964 дар Қоҳира ба табъ расонид. Минбаъд ин асар борҳо нашр шуд.

Муҳиба Маҳмадҷонова

Андешаҳои фалсафӣ дар рисолаи «Ҳай ибни Яқзони» Ибни Сино

Мақом ва мартабаи Ибни Сино пеш аз ҳама дар унвонҳои фахрии ӯ-Шайхурраис- чун пешво ва ташакулдиҳандаи равияи фалсафии машшоия, ки шогирдони зиёдеро ба воя расонидааст, ва Хуҷҷатул ҳақ, ки ишорат ба ошкоркунандаи ҳақиқати илмӣ будани Ибни Сино аст, муайян гардидааст. Таҳти ин унвонҳо асрҳост, ки Ибни Синоро ҷаҳони илму маърифат мешиносад ва ёдовар мешавад.

Ҷаҳоншумулии Наврӯз ва бузургдошти илм дар осори Абурайҳони Берунӣ
(«Наврӯзнома»-и Берунӣ)

Аҳмадҷон Ҳоҷизода
номзади илмҳои филологӣ, корманди пешбари
Маркази синошиносии Институти фалсафа,
сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон

fotoМардуми тоҷик ва дар кулл, ориёинажод бо расолати фарҳангии худ, ки дар назди инсоният доранд, бешубҳа, мардуми хушбахтанд, зеро саҳми онҳо дар илму фарҳанги ҷаҳонӣ бо ҳарфҳои заррин сабт шудааст. Яке аз ин дастовардҳо бунёди оини Наврӯз аст, ки бофтаву тофтаи илми нуҷум (астрономия) ва илми ахлоқ (тарбия) аст. Воқеан, илми аслӣ ҳамон аст, ки дархӯри ҳама ва оламшумул бошад ва барои тамоми ҷаҳониён хидмат намояд. Падидаи ҷаҳонӣ будани илмро аз баррасии осори мутафаккироне чун Абубакри Розӣ, Абуалӣ ибни Сино ва Абурайҳони Берунӣ дарёфтан мумкин аст. Ин олимони мутабаҳҳири тоҷикзабон (хоразмиву суғдиву хуросонӣ), ки дар бештари риштаҳои дониши замони худ осори пурарзиш офаридаанд, дур аз таассуботи минтақавӣ, милливу мазҳабӣ ва идеологӣ дар таблиғу интишори илм кӯшидаанд ва дар ба вуҷуд овардани илми сатҳи ҷаҳонӣ ҳиссаи сазовор гузоштаанд. Осори ҷовидонаи илмии онон дар Шарқу Ғарб баҳои сазовор гирифта, дар тӯли асрҳои зиёд барои инсоният хидмати босазо расонида меояд. Бояд гуфт, ки бо ин амали худ ин бузургони илму фарҳанг расолати бесобиқаи таърихии мутафаккирони тоҷику форсро ба намоиш гузоштанд, ки миллатҳои ориёасл на танҳо барои қавми худ дар маҳдудаи этникӣ, балки барои тамоми ҷаҳониён хизмат мекунанд.

Наврӯз – рамзи навгонии милливу тамаддуни инсонӣ (дар ҳавзаи фарҳангии наврӯз)

Муҳаммадсалом Махшулов
Сунатулло Ҷонбобоев
Маркази синошиносии
Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи АИ Ҷумҳурии Тоҷикистон

Наврӯз ҷашни эҳтиром аз ҷойгоҳи табиат ва бузургдошти сайёраи Замин аст, ки баъди карахтии сармои зимистон ба мисли инсон аз хоб бедор мешавад ва ба риёзату тафаккур шурӯъ мекунад. Наврӯзро метавон ба мисол набзи тапандаи сайёраи Замин шинохт, ки дар гирди Офтоб як даври пурраи соли нуҷумӣ(астронономӣ)-ро паси сар мекунад ва дар моҳи Фарвардин ба ҷойгоҳи аслии худ, ки мӯъҷизакориро аз он оғоз карда буд, бармегардад. Агар ба рамзи Наврӯз аз дидгоҳи даруннигарӣ (маъниҷӯӣ) назар андозем, мебинем, ки рамзи аслии он навсозӣ ва навпардозӣ аст, на кӯҳнапарастӣ, ки баъзе аз ашхос ба хато, бо чашми зоҳирбин онро чунин пиндоштаанд. Ҳарчанд ки Наврӯз ҳар сол ба як қарор такрор мешавад, вале он на ҷашни такрорҳо, балки паёму даъват аст ба кашфу навгонӣ ва инчунин поксозӣ ва бозсозии тинату вуҷуди Инсон ва муҳити зиндагии табииву иҷтимоии ӯ. Ин бозсозии бадану тинат ҳам ба мисли Наврӯзу силсилаҷашнҳои ориёӣ кори доимии инсонҳо мебошад, на кори якрӯзаву дурӯза ва мавсимӣ.

ҶАШНИ САДА ГУВОҲ АЗ ПЕШОМАДИ НАВРӮЗ
Ҷашни Садаро ҳаким Фирдавсӣ ба писари чаҳоруми Ҳазрати Одам (а) – Ҳушанги Пешдодӣ нисбат додааст. Бино ба тасвири ин ҷашн дар «Шоҳнома», Ҳушанг бо сад нафар мулозимонаш ба самти кӯҳе ба номи Истахр рафт ва ҳангоми истироҳат баногоҳ мори сиёҳи азимҷуссаеро дид, ки аз даҳонаш дуд мебаромад. Ӯ сангеро гирифту ба тарафи мор партоб кард. Чун санги мазкур санги чақмоқӣ буд, он ба санги бузурги чақмоқии дигаре бархӯрд ва оташи бархоста аз он бар хасу хошок афтод ва морро бисӯхт.

САДА ҚОСИДИ НАВРӮЗ АСТ
 
Сада сад раҳ кушояд суйи Наврӯз,
Ба рӯйи мо намояд руйи Наврӯз.
Сано гӯям ба ин ҷашни ниёгон,
Ки дар сармо расонад бӯйи Наврӯз.
(Гулназар)
 
Сада охирин ҷашни мавсимии сол қабл аз Наврӯз аст ва онро муҳаққиқон паёмовари Наврӯз медонанд. Ин ҷашни пешомади наврӯзӣ  баъди чиллаи зимистон фаро мерасад ва онро маъмулан ҷашни оташафрӯзӣ меноманд. Моҳияти ин ҷашн аз он иборат аст, ки баъд аз Шаби Ялдо, ки он аслан рӯзи таваллуди Меҳр (Митра) дар оини меҳрпарастӣ мебошад ва баъди ташаккули оини масеҳият онро ба рӯзи таваллуди Исои масеҳ табдил доданд, дароз шудани рӯз ва гарм шудани ҳаво ба вуқӯъ мепайвандад ва партавафшонии Хуршед ба Замин бештар мешавад. Дар қишри Замин ҳодиса ва пайвастагиҳои махсуси биологиву органикӣ рух медиҳад, ки табиатро барои эҳё омода ва Заминро бордор месозад.

«Оташи ҷашни Сада оташи меҳри Ватан аст»-огоҳӣ аз сипарӣ шудани зимистон ва мужда аз фаро расидани баҳору Наврӯз

Ҷашни Садаро ҳаким Фирдавсӣ ба писари чаҳоруми Ҳазрати Одам (а) – Ҳушанги Пешдодӣ нисбат додааст. Бино ба тасвири ин ҷашн дар «Шоҳнома», Ҳушанг бо сад нафар мулозимонаш ба самти кӯҳе ба номи Истахр рафт ва ҳангоми истироҳат баногоҳ мори сиёҳи азимҷуссаеро дид, ки аз даҳонаш дуд мебаромад. Ӯ сангеро гирифту ба тарафи мор партоб кард. Чун санги мазкур санги чақмоқӣ буд, он ба санги бузурги чақмоқии дигаре бархӯрд ва оташи бархоста аз он бар хасу хошок афтод ва морро бисӯхт.

Ҷашни Сада

 «Миллати тоҷик соҳиби ойину суннатҳои бостонӣ ва фарҳанги қадимӣ буда, дар тамаддуни ҷаҳонӣ саҳми сазовор гузоштааст. Суннату ойинҳои нек ва ҷашнҳои миллии мо, мисли Наврӯз, Меҳргон ва Сада дар тӯли таърих барои тарғиби ахлоқу маънавиёти созанда хизмат кардаанд. Аз ин рӯ, зарур аст, ки дастовардҳои маънавию моддии мардуми шарифи мо ба феҳристи умумиҷаҳонии ЮНЕСКО ворид гарданд ва нақши тамаддунсози миллати тоҷикро минбаъд низ боло баранд».

Аз Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат

муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Беҳтарин дастоварди миллии мо дар садаи ХХI- ин Истиқлолияти давлатии мо мебошад, ки ба шарофати он мақоми тоҷикон ва Тоҷикистони азиз дар арсаи байналмилалӣ баланд рафт ва ҷумҳуриямон ба сифати як давлати мустақили ягонаи демокративу дунявӣ шинохта шуд.

САДА

Сада яке аз ҷашнҳои қадимаи мавсимию халқиятҳои ориёинажод ба шумор меравад, ки рӯзи 10-уми моҳи Баҳмани солшумории шамсӣ таҷлил мегардид, ки мутобиқи солшумории мелодӣ ба поёни шаби 30-юм ва оғози санаи 31-уми январ рост меояд. Метавон гуфт, ки Сада пас аз 40 шабонарӯзи омадани Шаби Ялдо ё худ пас аз гузаштани чиллаи калони зимистон фаро расида, чун гиромидошти ойини оташпарастӣ ва бузургдошти Меҳр истиқбол гирифта мешуд.

Доктори илмҳои фалсафа Саъдулло Раҳимов: «Мо бояд ба базмороии Сада, Меҳргон ва Наврӯз ҳам ҳусни карнавалӣ ва ҳам театришудаи мутантан бидиҳем».
Ҳамасола якшанбеи охири моҳи январ дар тамоми ҷумҳурӣ ҷашни Сада ва намоиши зироати кишоварзӣ бо шукӯҳу шаҳомати хосса таҷлил карда мешавад. Ҷашни Сада чун идҳои Наврӯзу Меҳргон яке аз ҷашнҳои басо қадимии аҷдодон буда, дар аҳди қадим хеле мутантану пуршукӯҳ таҷлил мегардид. Дар робита ба ин ҷашни қадимаи аҷдодон хабарнигори АМИТ «Ховар» бо доктори илмҳои фалсафа, мудири шуъбаи фалсафаи фарҳанги Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А. Баҳоваддинови Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон Саъдулло РАҲИМОВ ҳамсуҳбат гардид.

Сада, Наврӯз ва Меҳргон мардумро ба покӣ, хештаншиносӣ ва дӯстиву рафоқат даъват менамоянд

fotoҶашнҳои суннативу миллии Сада, Наврӯз ва Меҳргон аз як тараф мардумро ба покиву ростгӯӣ, некандешӣ, хайрхоҳӣ, ватандӯстӣ, хештаншиносӣ, порсоӣ, фарҳангдӯстӣ, дӯстиву рафоқат даъват намуда, нурро дар муқобили зулмот мегузоштанд. Аз тарафи дигар, инсон дар муқобили ҳирси нафсонии хеш бо баракати ин ҷашнҳои поки суннатӣ метавонист ғалаба кунад. Ин матлабро ходими калони илмии шуъбаи таърихи фалсафаи Институти фалсафа, сиёсатшиносӣ ва ҳуқуқи ба номи А. Баҳоваддинови Академияи илмҳои Ҷумҳурии Тоҷикистон, номзади илмҳои фалсафа Тоҷинисо Муродова ба мухбири АМИТ «Ховар» иброз намудааст. Андешаҳои пурраи номбурдаро дар бораи ҷашни бостонии Сада пешкаши хонандагон мегардонем:

«САДА» НОМИ ОН ҶАШНИ ФАРХУНДА КАРД…». Ин ид рамзи рӯҳи боландаи ориёӣ буда, дар таъмини ҳастии миллати тоҷик нақши муайян бозидааст.

fotoЧаро дар рӯзи Сада бояд шодию хурсандӣ кард? Ва чаро Фирдавсӣ Садаро фрӯғу равшанӣ ва ҳадяи Офарнидгор номидааст? Ба ин суолҳо донишиманди тоҷик Муҳаммадсалом МАХШУЛОВ дар мақолаи худ, ки дар зер пешниҳод мешавад, посух гуфтааст.
Тоҷикон дар масири таърихи тӯлонии худ ҳаводиси фоҷиабори зиёдеро пушти сар гузоштаанд, ки ҳар кадоме аз онҳо метавонист як қавми томеро ба куллӣ аз байн бубарад. Тайи садсолаҳо ақвоми дур аз тамаддун ва бераҳму кӯчӣ аз даштҳои шимол сарозер мешуданд, шаҳрҳоро вайрон, киштзорро хароб, мардумро нобуд ва марказҳои фарҳангиро валангор мекарданд. Писарони баруманди қавми тоҷик ҳамеша алайҳи ин мавҷи мухриби саҳронишинон муқовимат мекарданд ва ҳарчанд баъд аз ҳар як фавҷи хонумонсӯз фавҷи дигаре ба сарзаминҳои сабзу хуррами Вароруду Хуросон сарозер мешуд, рӯҳи миллӣ бо вуҷуди шебу фарозҳо ҳамеша побарҷо буд ва муқовимат ҳамоно идома меёфт.

САДА – СИМВОЛ ПРОВОДОВ ЗИМЫ И РАДОСТНОЕ ОЖИДАНИЕ ВЕСНЫ

По мнению таджикского ученого, праздник должен сохранить историческую ценность и в то же время приобрести новый облик.

foto27 января в Парке культуры и отдыха имени А. Фирдавси (бывший парк Дружбы народов) состоится республиканское мероприятие, посвящённое празднику Сада – предвестнику весны. Аналогичные мероприятия также пройдут в Худжанде,Хороге, Бохтаре и других городах и районах Таджикистана. Основатель мира и национального единства – Лидер нации, Президент Республики Таджикистан Эмомали Рахмон в своём Послании к Парламенту страны отметил, что в этом году музыка фалак, исторический памятник Хулбук, праздники Мехргон и Сада также будут предложены ЮНЕСКО. По его словам, в последние годы все больше возрастает интерес к охране государственного языка, национальных традиций, ценностей и одежды. Какое значение имеет для таджикского народа праздник Сада и о традициях его празднования в беседе с корреспондентом НИАТ «Ховар» Кристиной ЭРЛИХ рассказал ученый секретарь Института философии, политологии и права имени А. Баховаддинова Академии наук Республики Таджикистан, кандидат философских наук Нусратулло ЗОКИРОВ.

Омӯзиши Паёми Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии мамлакат

Дар Паёми навбатии Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон 26 декабри соли 2018, дар баробари рушду пешрафти соҳаи маориф ва дар давраи муваффақиятҳои назаррас, ҳамзамон камбудиҳои ҷиддии дар ин самт ҷой дошта, мавриди изҳори нигаронӣ қарор гирифт. Яке аз камбудиҳои ҷиддӣ, ки вуҷуд дорад, ин нарасидани кадрҳои баландихтисоси соҳаи омӯзгорӣ ва ҳамчунин, донистани забонҳои хориҷӣ, аз ҷумла, русӣ ва англисӣ мебошад.

Омӯзиши Паёми навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон

Паёми навбатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат, муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Маҷлиси Олии Ҷумҳурии Тоҷикистон, ҳамчун ҳуҷҷати муҳими барномавӣ, сиёсию ҳуқуқӣ, иқтисодию иҷтимоӣ ва фарҳангӣ шинохта шуда, ифодакунандаи ҷамъбаст ва пешгӯиҳои стратегии Сарвари давлат нисбат ба рушду таҳкими соҳаҳои гуногуни хоҷагии халқи мамлакат арзёбӣ мегардад. Воқеан, Паём муҳимтарин барномаи дорои хусусияти созанда ва сафарбаркунанда буда, оғози ҳама гуна фаъолияти бунёдкорӣ дар он ифода меёбад.